Bożena Wujec, Arkadiusz Stajszczak, Artykuł prezentowany na VIII Konferencja „Raport o zarządzaniu. Lekcje z kryzysu” – 24-25 listopada 2010, Akademia Leona Koźmińskiego

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie relacji pomiędzy ostatnim kryzysem finansowym a obowiązującym w ekonomii priorytetem zysku. Autorzy ustosunkowują się do przyczyn bieżącego kryzysu i śledzą nowe trendy w ekonomii, które wyrastają niejako w jego tle.

W artykule będą weryfikowane dwie hipotezy. Po pierwsze, kryzysy są konsekwencją paradygmatu zysku przyjętego w ekonomii. Po drugie, ich skutkiem jest ewolucyjna zmiana świadomości zmierzająca w kierunku społecznie czy wręcz globalnie odpowiedzialnego biznesu, to jest uprawiania ekonomii w odniesieniu do większej całości – społeczeństwa, cywilizacji i planety.

Klasyczny paradygmat  zysku

Klasyczne zasady według których działają organizacje biznesowe zostały określone w latach siedemdziesiątych, w znanym artykule Miltona Friedmana (Friedman 1970). Stwierdził on w nim, że jedynymi zasadami i racjonalnym celem firmy jest zarabianie pieniędzy dla jego właścicieli (zasada maksymalizacji zysku). Wszystko inne jest tylko drugorzędne i incydentalne. Pogląd ten był wynikiem podejścia do ekonomii akceptującego rozwój jednych państw kosztem drugich (kolonie, dominia), z eksploatacją ich zasobów naturalnych i ludzkich. Po przemianach politycznych, funkcję tę przejęły wielkie ponadnarodowe korporacje. Pogląd ten zdaje się nadal dominować, jednak spory o cele powszechne przedsiębiorstw i ich identyfikowanie są żywym tematem w literaturze przedmiotu (Noga 2009: 112).

Identyfikacja przyczyn kryzysu

rtvWiększość autorów (Podolski 2010: 127) skłania się do poglądu, że źródeł obecnego kryzysu, który wybuchł w roku 2008 należy szukać już na początku obecnego stulecia (Balcerzak 2009: 257-272). Leżą one między innymi w ścisłym powiązaniu amerykańskiej polityki z systemem bankowym i interwencjonizmie państwa (USA) w sprawy gospodarcze 1).

Analizując konkretne fakty można zauważyć, że  po pęknięciu bańki internetowej w roku 2000, następowało systematyczne i głębokie cięcie stóp procentowych przez FED z poziomu 6% w marcu 2000 roku do 1% w roku 2003 ( Podolski 2010: 129). Oznaczało to zachętę do wzmożonej aktywności kredytowej instytucji finansowych w USA a potem na całym świecie. Nie bez znaczenia jest również fakt, że regulacje które miały chronić światowy system bankowy przed nadmierną akcją kredytową, to jest system BASEL został zmieniony na system  BASEL – 2, który już takim strażnikiem nie był 2).

Nie bez znaczenia była tu także kreatywności menedżerów przy wykorzystywaniu regulacji prawnych dla swoich firm i swojego systemu premiowania (moral hazard). Szczególnym przyczynkiem z zakresu finansów  do powstania kryzysu był bardzo rozdmuchany proces sekuryzacji, który polegał na zamianie kredytów hipotecznych „subprime” na papiery wartościowe, które z kolei były sprzedawane jako bezpieczne. Jest to przykład zaawansowanej inżynierii finansowej, która wykorzystując różne partykularne interesy przewraca reguły ekonomii i oceny ryzyka do góry nogami. Należy dodać, że wiarygodność takich papierów „wartościowych” była oceniana przez uznane agencje ratingowe takie jak Moody’s, Fitach czy S&P (Podolski 2010: 139), działające na zlecenie samych banków lub rządu.

Kolejnej przyczyny kryzysu można doszukiwać się w braku zrównoważonej efektywnej dyskusji na tematy gospodarcze i ekonomiczne w skali świata. Warto zauważyć, że zarówno kryzys z roku 2000 jak i z roku 2008 wybuchły w USA a następnie rozlały się na cały świat. Choć w latach wcześniejszych kryzysy dotknęły także Rosję i Azję Południowo-wschodnią to miały one charakter lokalny. Znaczenie dominacji polityki i gospodarki USA nie pozostawia złudzeń.

Dychotomia filozofii menadżerów

Paradygmat zysku jest filozofią udziałowców. Do niedawna nie było zbytniej alternatywny do tego sposobu myślenia, ani też potrzeby jej zmiany. Dzisiejsi liderzy wiedzą jednak, że odpowiedzialność organizacji nie jest jedynie kwestią udziałowców. Jej konsekwencje obejmują wszystkich, których dotyczy aktywność firmy – wszystkich interesariuszy: zatrudnionych osób, klientów oraz członków społeczności lokalnej. Są nimi nawet rośliny i zwierzęta, gdyż ich życie jest uzależnione od sposobu w jaki firma funkcjonuje w otoczeniu, jak przetwarza zewnętrzne zasoby, jak traktuje swoje odpady (Laszlo, 2008:82).

ekologia

Chociaż filozofia interesariuszy jest szeroko akceptowana, w praktyce menadżerowie realizują strategię udziałowców zwiększając zyski i minimalizując koszty. Interesariusze chcieliby oczywiście utrzymania rentowności firmy – jednocześnie jednak zachowując czyste środowisko, miejsca pracy, lojalność klientów i wysoką aprobatę społeczną. Czy w praktyce jest to możliwe?

Rozwój rynków kapitałowych jest jedną z dróg rozwoju współczesnego kapitalizmu. Presja na rosnące wyceny akcji ze strony analityków i inwestorów dla spółek giełdowych przekłada się na presję na menadżerów, nie tylko na wyniki roczne ale przede wszystkim na wyniki kwartalne i miesięczne. Na przykład ożywienie w sierpniu tego roku na GPW w Warszawie to gra pod lepsze od oczekiwań wyniki drugiego kwartału 2010. Rzadko który inwestor ocenia wieloletnie plany spółek, skoro wieloprocentowe wzrosty akcji przychodzą z dnia na dzień w oparciu o wiadomości dotyczące poszczególnych kontraktów lub raporty miesięczne. To zjawisko giełdyzacji, polega na walce o wycenę akcji a nie o długoterminowy, stabilny wzrost wartości spółek. Przekłada się ono z zachowań zarządu na wszystkie działy operacyjne. Sprzedaż staje się pierwszą linią walki o przetrwanie. Marketing i dział rozwoju to bliskie zaplecze nie tylko wprowadzające ulepszenia lecz także wypatrujące zagrożeń ze wszystkich stron: konkurencji, ekologów, przepisów prawnych i finansowych. Giełdyzacja to również presja na bycie spółka publiczną i walka o miejsce w ratingach kontaktów z klientami, corporate „compliance” itd.

Zwiększenie szybkości przebiegu informacji zwiększa szybkość życia. Nadmiar informacji i emocji wywołuje stres, który odkłada się w systemie nerwowym zakłócając jego prawidłowe funkcjonowanie. Jako, że stosunkowo niewielka liczba menagerów potrafi sobie z nim radzić, np. bezpośrednio odwołujących się do wyznawanych wartości, częstym zabiegiem jest nadużywanie alkoholu i tytoniu. Mylenie sfery społecznej z biznesową to jeszcze jeden powód do zachwiania życia klasycznymi wartościami. Bo pojawia się przekonanie, ze za pieniądze można wszystko. Dobrze prosperujące firmy, odpłacają się swoim zasłużonym menadżerom dużymi nagrodami, wypłatami z zysku czy specjalnymi programami lojalnościowymi w akcjach. Pieniędzmi płacą za czas, emocje i energię.

O erozji tradycyjnego systemu norm i wartości we współczesnym biznesie pisze Koźmiński (Koźmiński 2005:55). Podkreśla wpływ globalizacji i megakonkurencji na działania przedsiębiorstw w warunkach „uogólnionej niepewności”. Dominacja zachodniego kultu efektywności i nastawienie na krótkoterminowy zysk prowadzi do konfliktów z wyznawanymi wartościami. Globalizacja sprzyja zatem stopniowemu rozluźnieniu norm i tolerowaniu nieakceptowanych wcześniej zachowań. Wszystko wydaje się być dopuszczalne. Pojawia się wielka strefa, w której przedsiębiorcy postępują na granicy prawa, bez szerszego spojrzenia na sens swoich działań. Prowadzi to do koncentracji na swoich partykularnych celach i pomijaniuinteresów interesariuszy.

Menadżerowie uważają, że najbezpieczniej jest stosować zachowawczą strategię rozwoju. Jeśli klient życzy sobie więcej ekologii, wprowadza się takie rozwiązanie do nowej palety produktów. Jeśli chce więcej składników organicznych, dostarcza mu się ich. Dzieje się to tak długo, jak długo klient nie musi ponosić żadnych kompromisów (zapłacić więcej, mieć produkt o mniejszej mocy, lub gorszym wyglądzie). Chodzi więc o to, aby oferować produkty i usługi które spełniają takie same funkcje, lecz posiadające dodatkowe technologie, które firma będzie mogła zaanonsować jako przyjazne środowisku. Takie działania, choć utrzymują wizerunek firmy jako innowacyjnej i odpowiedzialnej społecznie, powodują wciąż zachowanie starego paradygmatu (Laszlo 2008:82).

Odpowiedzialność globalna

Tak długo, jak system ekonomiczny świata opiera się na klasycznych zasadach, firmy innowacyjne będę traciły swoją konkurencyjność, zyskowność i udziały w rynku a ich menadżment będzie zastępowany nowym „bardziej realistycznym”. Taki konserwatyzm myślenia powoli jest już zastępowany innym, globalnym, zielonym podejściem (Yunus 2007). Powoli powstają firmy, które rezygnują ze starych zasad działania biznesowego i odnoszą sukcesy (Laszlo 2008:83).

Dziś już firma, która prowadzi tradycyjny krótko terminowy model biznesu i jednocześnie działa charytatywnie może spotkać się z podejrzeniami o grę na rzecz wizerunku. To już nie wystarcza. Coraz częściej wymaga się aby za społecznymi deklaracjami następowała także stopniowa reorganizacja biznesu. Ostanie wydarzenia prowokują także pytanie o zakres odpowiedzialności społecznej, który się zdecydowanie poszerza. O ile kwestia odpadów wpływała do niedawna jedynie na lokalne społeczności, a afera z Enronem zatrzęsła głównie rynkami finansowymi, to konsekwencje emisji gazów czy katastrofy BP są już sprawą globalną, dotyczącą całej planety.

Ku nowemu paradygmatowi

Stopniowo zmienia się także myślenie i potrzeby konsumentów. W Stanach Zjednoczonych rynek odbiorców wrażliwych na tego rodzaju kwestie (values-driven commerce) osiągnął  $230 miliardów dolarów już w 2000 roku. The New York Times nazwał ich „największym rynkiem, o którym nigdy nie słyszałeś” (Cortese 2003). Według P. Aburdene (Aburdene 2005: 35-55), to głównie dzięki tym klientom niezwykle szybko rozwija się następujących pięć sektorów gospodarki:

Tabela.1. Trendy w rozwoju nowych dziedzin gospodarki

Sektor gospodarki Dziedziny rozwoju
Sustainability Zielone technologie
Energie odnawialne
Inteligentne budownictwo ekologiczne
Inwestycje społecznie odpowiedzialne
Zdrowe życie
Profilaktyka zdowotna
Naturalna i organiczna żywność
Suplementy żywieniowe
Kosmetyka
Alternatywna Opieka Zdrowotna Ośrodki wellness i SPA
Komplementarna  alternatywna dla usług medycznych i służby zdrowia
Rozwój potencjału osobistego Nowoczesna edukacja
Seminaria i kursy
Wymiana doświadczeń o tematyce holistycznej
Ekologiczny styl życia Produkty ekologicznie wytwarzane i przetwarzane
Recykling
Ekoturystyka

Opracowanie autorów na podstawie Aburdene, P. (2005) Megatrends 2010: The rise of conscious capitalism,. Hampton Roads.

Ta nowa kultura konsumpcji, która gwałtownie rozwija się na świecie została określona przez badacza Paul Raya jako cultural creatives (Ray, Anderson 2000:5-15). Przechodzi ona do konsumpcji opartej na jakości, rozumianej jako przyjazna środowisku, uwzględniającej etykę produkcji i zużycia. Są to zwiastuny nowych trendów w rozwoju rynku. Skąd biorą się te tendencje? Niektórzy badacze uważają, że ich przyczyną są naturalnie postępujące procesy zmiany świadomości społecznej.

Poziomy świadomości społecznej

Psycholodzy, socjolodzy i filozofowie już od dawna próbowali opisywać poziomy świadomości społecznej wpisując je czy to w teorie matematyki (Russell, 1903), motywacji (Maslow 1943: 370–396), komunikacji (Bateson  1973, Dilts 1996) czy też filozofii (Wilber 2007). Poziomy te prezentują ewolucję od najbardziej podstawowych, po zaawansowane takie jak samoświadomość, samorozwój, samorealizacja, itd. Do niedawna jednak nie zajmowano się zależnością pomiędzy rozwojem świadomości ludzkiej a procesami ekonomicznymi. Interdyscyplinarność nauk, ich przenikanie, np. psychologii i etyki oraz nauk o środowisku do ekonomii, zmienia jednak ten stan rzeczy.

Do klasycznych już, ukazujących ewolucję ludzkich potrzeb, należy teoria A. Maslowa. Według niego, rozwój ludzkich potrzeb postępuję wraz ze świadomością, od poziomów najbardziej podstawowych po wyższe, aż do samorealizacji.

Bardziej złożone podejście do struktury jednostki i systemu prezentuje teoria Poziomów Logicznych Roberta Diltsa, sformułowana na podstawie wcześniejszych prac G. Batesona i B. Russella. Pokazuje ona relacje pomiędzy indywidualnymi poziomami funkcjonowania człowieka a jego większym systemem – duchowością (sprituality). Poziom ten istnieje ponad indywidualną tożsamością.

Rysunek. 1. Poziomy logiczne

duch

Opracowanie własne na podstawie Dilts, R.(1996) Visionary Leadeship Skills, Palo Alto, CA.

Niższe poziomy są regulowane przez wyższe, wszystkie są ze sobą powiązane. Jest to nieco podobne do założenia piramidy Maslowa, u którego zaspokojenie niższych potrzeb determinuje rozwój wyższych. Jednak w tym przypadku ,istnieje także oddziaływanie w dół, np. zmiana misji organizacji wpływa na realizowane przez nią wartości, zachowania organizacyjne i oddziaływanie na środowisko.

Ewolucję świadomości ludzkiej w interesujący sposób przedstawia także model Dynamiki Spiralnej Becka i Cowana, którego podstawy zostały sformułowane przez C. W. Gravesa. Model ten zakłada, że ludzkie decyzje i wybory są efektem adaptacji świadomości do zmieniających się warunków. Wraz ze zmieniającym się środowiskiem następuje zmiana systemu wartości i rozumienia świata. Prowadzi to do zmiany zarówno struktur społecznych jak i indywidualnych wzorców życia (Czarkowska 2010:4). Model ten zawiera 8 poziomów egzystencji, przez które przechodzi zarówno cała ludzkość jak i pojedynczy człowiek.

Tabela 2. Poziomy egzystencji i świadomości w modelu Dynamiki Spiralnej

Poziom Wartości – co jest najważniejsze Przykłady społeczeństw Model życia – co oznacza sukces?
Holistyczny Wspólnota globalna,
wizja, ludzkość
Organizm holistyczny Harmonia i pokój, jedność istnienia
Systemowy
Integratywny
Poczucie własnej wartości, realizacja potencjału, pluralizm, elastyczność Postmodernizm,
Zespoły zadaniowe
Pełny rozwój własnego potencjału
Relatywistyczny
Egalitarystyczny
Harmonia, egalitaryzm, tolerancja, sprawiedliwość społ., personalizm Społeczeństwo obywatelskie,
Struktury sieciowe
Pokój wewnętrzny, odpowiedzialność za wspólne dobro
Indywidualistyczny Sukces, osiągnięcia, przedsiębiorczość, nauka, rywalizacja, strategia Przedsiębiorstwo,Wczesny Kapitalizm Autorytet dzięki pieniądzom, wysoka pozycja społeczna
Absolutystyczny Stabilność i porządek, posłuszeństwo wobec reguł Absolutyzm
Feudalizm
Totalitaryzm
Autorytet dzięki prawu, świętość
Egocentryczny Siła, dominacja, eksploatacja, podbój, władza Państwa silnych wodzów, Mafia, Niewolnictwo Samostanowienie
przez działanie
Silni rządzą, słabi służą
Animistyczny Magiczny Wspólnota, przynależność, szacunek wobec sił natury Klan, szczep Bycie członkiem wspólnoty
Instynktywistyczny Przetrwanie jednostki Brak wspólnot Satysfakcja fizjol., przetrwanie

Opracowanie Czarkowska L.D. (2010) na podstawie: Beck, D. E. i Cowan, Ch. (1996),. Graves, C. W. (2005), Wilber, K. (2006).

Z punktu widzenia zarządzania najbardziej interesują nas ostatnie cztery poziomy prognozujące kierunki ludzkiej ewolucji od rywalizującego podejścia kapitalistycznego do wspólnej globalnej wizji i harmonijnego rozwoju, którą coraz częściej określa się w literaturze jako duchowość.

Czym jest duchowość w rozumieniu biznesowym?

Według R. Shankara duchowość, to zdolność człowieka do zrozumienia własnej tajemnicy. Tajemnicy jednostki i tajemnicy systemu. Sytemu obejmującego człowieka, społeczeństwo, ludzkość, planetę i dalej w stronę nie odkrytej jeszcze całości (Shankar 2002). To zdolność człowieka do stawiania sobie pytania skąd pochodzi, kim jest i dokąd zmierza.

O duchowości, jako nowym trendzie w zarządzaniu pisze Kostera i Śliwa (Kostera,Śliwa 2010:285-290) nawiązując do wielu autorów zajmujących się zarządzaniem w aspekcie kulturowym. Duchowość w organizacji może być zatem rozumiana filozoficznie, przez pryzmat religii lub kultury organizacyjnej. Może służyć ona poszukiwaniu inspiracji w tworzeniu wizji i celów dla firmy lub niekiedy jako pretekst do kontrolowania prywatności pracowników. Dlatego też autorzy niniejszego artykułu używają terminy duchowość w aspekcie etycznym, filozoficznym czy też psychologicznym, z wyłączeniem aspektu teologicznego. Duchowość zakłada bowiem poszukiwanie jedności ponad podziałami związanymi z kulturą, rasą, religią i geopolityką.

Wilber w swoich publikacjach (Wilber 2008: 181-187), przedstawia jednak próby zintegrowania modelu w którym zarówno aspekty materialne jak i religijne i duchowe mają swoje miejsce. Jego prace są inspiracją dla wielu badaczy zainteresowanych praktycznym przełożeniem idei duchowości na działania biznesowe. Prezentuje od zintegrowane podejście pozytywne, że piękno, dobro i prawda zawsze będą towarzyszyły ludziom we wszystkich ich działaniach. Wilber wskazuje, że istotą nieporozumień jest konflikt poziomów świadomości, to jest wzorców myślowych i wyznawanych paradygmatów grup i jednostek (Wilber 2007: 315-333).

Kultura menedżerska

Ostatnie lata pokazują w jakim tempie może zmieniać się świat. Procesy globalizacji, przepływu ludzi, towarów, kapitału i informacji kształtują nową rzeczywistość. Rzeczywistość ta jest uogólnioną niepewnością (Koźmiński 2005:55), permanentnymi turbulencjami (Kotler, Caslione 2010:3). W nowym tysiącleciu już teraz widać, że bardzo ważna rolę będą odgrywać przedsiębiorstwa globalne, korporacje ponadnarodowe wraz ze swoimi menedżerami, których poziom świadomości będzie kształtował przyszłe trendy w zarządzaniu. To ich kultura menadżerska oraz estetyka przywództwa (Haich, Kostera, Koźmiński 2010: 23-25) będzie odgrywała coraz większą rolę we współczesnym świecie. Czy to z powodu budżetów jakimi dysponują, innowacji jakie wprowadzają, czy też wpływu jaki wywierają na innych ludzi (Haich, Kostera, Koźmiński 2010:27).

Podsumowanie

W artykule autorzy zaprezentowali pogląd, że powtarzające się kryzysy gospodarcze są konsekwencją przyjętego w ekonomii paradygmatu maksymalizacji zysku w połączeniu z pokusą nadużyć ze strony menadżerów i krótkowzrocznością polityków.

Przedstawili przykłady trendów, które wskazują na to, że ewolucyjna zmiana świadomości może z czasem, na stałe wprowadzić do praktyki biznesowej społecznie a następnie globalnie odpowiedzialny biznes.

Przypisy

1) Za jedno z konkretnych rozwiązań, które przyczyniło się do rozpoczęcia kryzysu uważa się Community Reinvestments Act (ustawa o reinwestowaniu w lokalne społeczności), który nakazuje/zezwala (kwestia interpretacji) bankom udzielania kredytów klientom o niewystarczających dochodach. Tego typu kredyty nazwano eufemistycznie „subprime”. Jest to przykład z jednej strony chciwości menedżerów zarządzających bankami a z drugiej populistycznej gry senatorów i kongresmenów pod biedniejszy elektorat pod hasłem „dom dla każdego”.

2) Od 12.09.2010 r. weszły w życie regulacje określane mianem BASEL III, które ponownie mają być strażnikiem bezpieczeństwa akcji kredytowych udzielanych przez banki (Rzeczpospolita z dnia 11.09.2010)

Bibliografia

  1. Aburdene, P. (2005) Megatrends 2010: The rise of conscious capitalism. Hampton Roads.
  2. Balcerzak A.P. (2009) Przegląd i wstępna ocena teoretycznych stanowisk dotyczących źródeł globalnego kryzysu gospodarczego. [w:] Gospodarka  w warunkach kryzysu. (2009), red. Antkiewicz S., Pronobis M., Cedetu Sp. z o.o.
  3. Bateson, G.  (1973) Steps to an Ecology of Mind. Palo Alto. California.
  4. Beck, Don E. Cowan, Christopher (1996). Spiral Dynamics: Mastering values, leadership, and change. Oxford, England: Blackwell Publishing.
  5. Cortese, A. (2003) They Care About the World (and They Shop, Too). The New York Times Magazines. Dostępny na: www.nytimes.com (1.08.2010).
  6. Czarkowska, L.D. (2010) Co jest dla nas najważniejsze? Coaching .Nr3/2010.
  7. Dilts, R. (1996) Visionary Leadeship Skills. Californa: Polo Alto Press.
  8. Graves, C. W. (2002) Levels of Human Existence, ECLET Publishing, Santa Barbara, CA.
  9. Haich M.J., Kostera M., Koźmiński A.K. (2010) Trzy oblicza przywództwa. Manedżer, Artysta, Kapłan.Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Warszawa.
  10. Kostera M., Śliwa M. (2010) Zarządzanie w XXI wieku. Jakość, twórczość, kultura. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Warszawa.
  11. Kotler Ph., Caslione J.A. (2009) Chaos. Zarządzanie i marketing w erze turbulencji. MT Biznes Sp z o.o. Warszawa.
  12. Koźmiński A.K. (2005) Zarządzanie w warunkach niepewności. Podręcznik dla zaawansowanych. PWN. Warszawa.
  13. Laszlo, E. (2008) Shifting to a New Objective in Business. International Business and Leadership Symposium Ethics in Business -Corporate Culture & Spirituality. Dostępne na: www.ccsforum.org (1.09.2010).
  14. Maslow, A. (1943) Theory of Human Motivation. Psychological Review.  lipiec 1943.
  15. Noga A. (2009) Teorie przedsiębiorstw. PWE. Warszawa.
  16. Podolski B. (2010) Skąd się biorą kryzysy. Fijorr Publishing Company. Warszawa.
  17. Ray, P.H., Anderson, S.R. (2000) The Cultural Creatives: How 50 Million People Are Changing the World, New York: Harmony Books.
  18. Russell, B. (1903) Principles of Mathematics, vol. 1.
  19. Shankar, R. (2002) Business and Spirituality. Bangalore.
  20. Wilber, K. (2006) Integralna teoria wszystkiego, Zysk i s-ka, Poznań
  21. Wilber K. (2007) Krótka historia wszystkiego. Jacek Santorski Co Agencja Wydawnicza. Warszawa.
  22. Wilber K. (2008) Małżeństwo rozumu z duszą. Integracja nauki i religii. Jacek Santorski Co Agencja Wydawnicza. Warszawa.
  23. Yunus, M. (2007) Creating a World Without Poverty: Social Business and the Future of Capitalism. New York: Public Affairs.

Informacje o autorach:

Bożena Wujec, mgr, właścicielka firmy doradczej InSpired. Przygotowuje pracę doktorską na temat Coachingu wielokulturowego w ALK pod opieką naukową prof. dr  hab. Cz. Szmidta.

Arkadiusz Stajszczak, mgr, dyrektor marketingu Helm Polska Sp. z o.o..